Historia Katedry

Historię Katedry Mechatroniki na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej w sysntetyczny sposób opracowano na podstawie okolicznościowej monografii: 

"Od Elektromechaniki do Mechatroniki"

 XV lat nauczania Mechatroniki na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej

autorstwa prof. dr hab. inż. Krzysztofa Kluszczyńskiego

ISBN 978-83-7880-024-8

Narodziny mechatroniki związanej z integracją różnych działów inżynierii wymagały najpierw zamanifestowania w środowisku akademickim woli i potrzeby interdyscyplinarności nauki przez przekroczenie granic i barier tworzonych przez wyspecjalizowane instytuty i katedry, wykazujące tendencje do zasklepiania się w swojej działalności i stojące na straży wąskich specjalności dydaktycznych i specjalizacji związanych z prowadzeniem niewielkich grup studentów (trwale związanych z macierzystą jednostką, aż do ukończenia studiów i uzyskania dyplomu). Trend ten narodził się w latach 60. i 70., a ugruntował w latach 80. XX w. jako powszechnie obowiązujący model, uprawiany w całym technicznym środowisku akademickim. Znajdował on swoje odbicie w organizacji monotematycznych konferencji, w których uczestniczyły tylko bezpośrednio zainteresowane jednostki naukowo-dydaktyczne, ściśle związane z omawianą tematyką.

Do przełamania tej tradycji w ogólnopolskim środowisku akademickim, obejmującym elektrotechnikę, elektronikę, automatykę, informatykę, fizykę techniczną i matematykę stosowaną, przyczyniły się Beskidzkie Seminaria Elektryków BSE, organizowane cyklicznie od 1987 roku (przez Oddział Gliwicki PTETiS oraz Wydział Elektryczny Politechniki Śląskiej) w chatce studenckiej AKT (Akademickiego Klubu Turystycznego „Watra”) w Istebnej-Pietraszonce, na stokach Baraniej Góry. Kładły one olbrzymi nacisk na: szeroką i zróżnicowaną tematykę, 
Duch tego Seminarium i kolejnych interdyscyplinarnych konferencji:

  • Sympozjum „Podstawowe Problemy Energoelektroniki” (PPE), przekształconego wkrótce w Sympozjum „Podstawowe Problemy Energoelektroniki i Elektromechaniki” (PPEE), a następnie w Sympozjum „Podstawowe Problemy Energoelektroniki, Elektromechaniki i Mechatroniki” (PPEEm),
  • Ogólnopolskich Warsztatów Doktoranckich (OWD), przemianowanych wkrótce na Międzynarodowe Warsztaty Doktoranckie (OWD) (International Ph.D. Workshop), skupiające młodych naukowców z kilkunastu krajów Europy 
    i większości ośrodków akademickich w Polsce,
  • Seminariów Naukowych na pokładzie żaglowca „Dar Młodzieży”, zwanych „Pływającym Uniwersytetem” (organizowanych wspólnie z Akademią Morską w Gdyni)

przeniknął mocno działania, mające na celu zawiązanie silnej wspólnoty akademickiej (ponad sztywnymi podziałami nauki i dydaktyki na autonomiczne kierunki i specjalności) i przyczynił się do uformowania trwałych podstaw dla rodzącego się od początku lat 90. nowego trendu, znajdującego wyraz w integracji poszczególnych działów inżynierii oraz szerokiej interdyscyplinarnej współpracy.

      Bezpośrednie już zainteresowanie mechatroniką na Wydziałach Elektrycznych w Polsce (która wcześniej rozwijana była głównie na Wydziałach Mechanicznych, a w szczególności na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Warszawskiej, przekształconym następnie w Wydział Mechatroniki) miało swój początek na Politechnice Łódzkiej. Należy dobitnie podkreślić, że „łódzka koncepcja mechatroniki”, związana z osobą jej lidera, Profesora Janusza Turowskiego, zajmowała szczególne miejsce i wyraziście wskazywała na ważną rolę elektrodynamiki technicznej i elektromagnetyzmu jako niezbędnego i kluczowego elementu mechatroniki oraz istotnego spoiwa, dobrze widocznego w większości systemów i urządzeń mechatronicznych. Właśnie pod wpływem tych koncepcji, prezentowanych przez:

  • Profesora Janusza Turowskiego,
  • Profesora Bogdana,
  • Profesora Władysława,
  • Profesora Wilibalda Winklera

ukształtowała się moja wizja mechatroniki (pisze prof. Kluszczyński) jako gałęzi kształcenia inżynierów, bezpośrednio i w sposób naturalny wypływającej z elektromechaniki, a więc z tradycyjnych specjalności, obecnych od dziesiątków lat na kierunku Elektrotechnika: maszyn elektrycznych, napędu elektrycznego, energoelektroniki i elektroniki przemysłowej.

I właśnie jako specjalista z zakresu maszyn elektrycznych i elektromagnetyzmu, który legitymował się 23-letnim doświadczeniem i stażem pracy w Instytucie Maszyn i Urządzeń Elektrycznych (IMiUE) Politechniki Śląskiej, a również jako – pełen zapału i energii – świeżo mianowany w 1996 roku przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego – profesor tytularny w dziedzinie nauk technicznych przedstawiłem, z początkiem 1997 roku, dziekanowi Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej Profesorowi Tadeuszowi Rodackiemu zamysł utworzenia nowej specjalności Mechatronika, a ideę tę życzliwie wsparł Profesor Tadeusz Glinka – dyrektor Instytutu Elektrotechniki Teoretycznej i Przemysłowej (IETiP), będący wcześniej moim bezpośrednim przełożonym, jako kierownik Zakładu Mikromaszyn Elektrycznych IMiUE. Za aprobatą i zgodą ówczesnego dyrektora Instytutu Maszyn i Urządzeń Elektrycznych Profesora Władysława Mizi doszło więc od nowego roku akademickiego 1997/98 do wyodrębnienia z IMiUE pięcioosobowego zespołu, który jako „grupa badawczo-dydaktyczna profesora Krzysztofa Kluszczyńskiego” wszedł w skład Zakładu Inżynierii Elektrycznej w Transporcie IETiP i zapoczątkował nowy kierunek dyplomowania – Mechatronika – w ramach specjalności Inżynieria Elektryczna w Transporcie (IEwT/Mechatronika).

Nowo utworzony kierunek dyplomowania zaoferował studentom wiele zupełnie nowych przedmiotów, wzorowanych na standardach międzynarodowych. Należy podkreślić, że był to pierwszy kierunek dyplomowania z zakresu mechatroniki, realizowany na kierunku Elektrotechnika w skali całego kraju. W kolejnych latach grupa badawczo-dydaktyczna sukcesywnie powiększała skład osobowy, jej członkowie systematycznie podnosili kwalifikacje naukowe, ale – co najważniejsze – magiczne słowo „mechatronika” zaczęło przyciągać coraz to więcej studentów i dyplomantów, dzięki czemu już w 1999 roku możliwe stało się utworzenie Zakładu Mechatroniki w Instytucie Elektrotechniki Teoretycznej i Przemysłowej Politechniki Śląskiej. I znów należy zwrócić uwagę na to, że była to pierwsza formalna jednostka organizacyjna na Wydziałach Elektrycznych w Polsce, poświęcona całkowicie mechatronice. W powołanie Zakładu Mechatroniki, a także w powierzenie mojej osobie funkcji kierownika nowej jednostki, w sposób zdecydowany i stanowczy zaangażował się ówczesny Rektor Politechniki Śląskiej Profesor Bolesław Pochopień, zdeklarowany rzecznik rozwoju mechatroniki na Wydziale Elektrycznym, umożliwiając mi dalszą kontynuację rozpoczętego dzieła według autorskiej koncepcji.

Istotną rolę odegrało wejście Zakładu Mechatroniki IETiP w skład międzynarodowej sieci „Distance Learning and Remote Control” (DILARC, z siedzibą na University of Wismar w Niemczech), skupiającej naukowców z Niemiec, Szwajcarii i Polski. Owocem tej współpracy było wspólne zorganizowanie przez profesora Winfrieda Schauera (jako reprezentanta strony niemieckiej) oraz moją osobę (jako reprezentanta strony polskiej) „Wizyty Technicznej Profesorów Polskich Uczelni Technicznych” w SIEMENS Company w Norymberdze, której bogaty program obejmował sesje naukowe, dyskusje poświęcone wzajemnej współpracy, 
a ponadto – zwiedzanie fabryki Siemensa i Międzynarodowego Centrum Serwisowego w Earlangen. Pokłosiem tej wizyty stały się wielokrotne zaproszenia (kierowane na moje ręce przez dyrektora Siemensa ds. kontaktów z uczelniami Mr. Christiana Callegari), oferujące najbardziej utalentowanym doktorantom udział w kolejnych edycjach „Siemens Industry Automation and Drive Technologies SUMMER SCHOOL”, realizowanych w gronie młodych badaczy z różnych krajów świata.

W latach 1999-2005, dzięki żywym kontaktom międzynarodowym i licznym grantom naukowo-badawczych, systematycznie krzepła i stabilizowała się działalność naukowa na nowym polu mechatroniki oraz nieprzerwanie i regularnie poszerzała się działalność dydaktyczna. W 2002 roku został utworzony profil kształcenia Mechatronika w ramach kierunku Elektronika i Telekomunikacja (EiT) i był to – co znów należy podkreślić – pierwszy w Polsce program kształcenia specjalnościowego z zakresu mechatroniki na tymże kierunku. Aktualnie jest on kontynuowany w ramach kierunku EiT jako „blok przedmiotów obieralnych” w ramach specjalności Komputerowe systemy sterowania (KSS).

Systematycznie powiększająca się liczba doktoratów i prac naukowo-badawczych, rosnący prestiż Zakładu Mechatroniki IETiP w środowisku międzynarodowym i ogólnopolskim, a także stale poszerzające się pole dydaktyczne z zakresu mechatroniki na kierunkach: Elektrotechnika oraz Elektronika i Telekomunikacja (oraz udział mechatroniki w kształceniu studentów na Wydziale Górnictwa i Geologii na specjalności Automatyzacja i Elektryfikacja Kopalń i na makrokierunku „Computer Control Systems” na Wydziale Automatyki, Elektroniki i Informatyki) ostatecznie stworzyły odpowiednio szerokie, solidne i trwałe podstawy do powołania przez Senat Politechniki Śląskiej (na wniosek Rady Wydziału Elektrycznego, przy poparciu dziekana Lesława Topór-Kamińskiego) Katedry Mechatroniki (RE6). Stało się to w 2006 roku i otworzyło nowy – nacechowany nadzieją i optymizmem – rozdział w historii mechatroniki na Wydziale Elektrycznym.

Data powołania Katedry Mechatroniki zbiegła się w czasie z intensyfikacją prac (prowadzonych w: Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Państwowej Komisji Akredytacyjnej) nad powołaniem nowego kierunku studiów – Mechatronika, który ostatecznie – w formalny sposób – został ustanowiony w 2008 roku. Politechnika Śląska była w doskonały sposób przygotowana do tego ważnego wydarzenia. W tym samym roku, w którym stało się to możliwe, na Politechnice Śląskiej zostały powołane dwa kierunki Mechatroniki: na Wydziale Mechanicznym Technologicznym, wywodzący się z tradycji mechaniki technicznej, budowy maszyn, teorii mechanizmów, automatyki i robotyki (głównym inicjatorem i motorem tych działań była osoba dziekana Wydziału MT prof. Jerzego Świdra) oraz na Wydziale Elektrycznym, wywodzący się z tradycji maszyn elektrycznych, napędu elektrycznego, elektromagnetyzmu, metrologii, elektroniki przemysłowej i energoelektroniki, realizowany przy ścisłej współpracy z Wydziałem Górnictwa i Geologii (m.in. z prof. S. Cierpiszem, prof. M. Jaszczukiem i prof. S. Szwedą) oraz z Wydziałem AEiI (m.in. z prof. A. Świerniakiem i prof. M. Błachutą). I znów Politechnika Śląska znalazła się w sytuacji wyjątkowej, jako jedyna uczelnia w Polsce, na której są prezentowane oba odłamy oraz dwie „filozofie mechatroniki” i na której oba te kierunki są rozwijane we współpracy i w harmonijnym współdziałaniu, wzajemnie uzupełniając się i dopełniając.

Na lata 2009-2010 przypada realizacja projektu badawczego „The PS Plate Edge scanner – concept, design and testing” dla firmy FUJI FILM Manufacturing Europe B.V. w Holandii.

Swą tradycję ugruntowało również Ogólnopolskie Sympozjum „Podstawowe Problemy Energoelektroniki i Elektromechaniki” (PPEE), wydatnie poszerzając zakres tematyczny i zmieniając w 2007 roku nazwę na „Podstawowe Problemy Energoelektroniki, Elektromechaniki i Mechatroniki” (PPEEm). Należy przypomnieć, że ta konferencja jako Sympozjum PPEE zostało powołane do życia w 1981 roku przez profesora Stanisława Szpilkę (kierownika Zakładu Trakcji Elektrycznej na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej i przewodniczącego Oddziału Gliwickiego PTETiS) i było przez Niego organizowane w kolejnych latach: 1983, 1985 i 1987. Osobie profesora Stanisława Szpilki zawdzięczam to, że jako młody doktor nauk technicznych, dołączyłem do grona członków PTETiS, albowiem to On zarekomendował mnie na członka Towarzystwa i zaproponował członkowstwo w komitecie organizacyjnym pierwszych 4 edycji Sympozjum PPE (1981-1987).

Kontynuacją słynnych Beskidzkich Seminariów Elektryków (BSE) stały się interdyscyplinarne, „pływające” seminaria na pokładzie żaglowca „Dar Młodzieży”, organizowane wspólnie przez Katedrę Mechatroniki, Centrum Edukacji w Mechatronice oraz Akademię Morską w Gdyni.

Wśród wielu osiągnięć naukowych i organizacyjnych najbardziej jednak cieszą sukcesy dydaktyczne i stałe postępy w rozwoju i unowocześnianiu kierunku Mechatronika. W lutym 2012 roku na Wydziale Elektrycznym zostały wręczone pierwsze dyplomy inżyniera mechatronika (spośród 19 absolwentów 3 studentów uzyskało dyplom inżyniera z wyróżnieniem, a 10 ukończyło studia w ramach tzw. studiów zamawianych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego). 
W roku akademickim 2011/12 miał miejsce pierwszy nabór na studia inżynierskie niestacjonarne, w lutym 2012 roku zainaugurowano zaś studia magisterskie II stopnia na kierunku Mechatronika..

Ciekawym eksperymentem dydaktycznym, podjętym wraz z dziekanem prof. Lesławem Topór-Kamińskim (przy wsparciu prodziekan ds. studenckich doc. Marii Bojarskiej) było szerokie zaangażowanie Katedry Mechatroniki we współpracę z grupą uczelni francuskich ICAM. Ukoronowaniem tej współpracy stało się podpisanie umowy o współpracy pomiędzy Politechniką Śląską a grupą ICAM (w obecności Konsula Generalnego Republiki Francuskiej) oraz opracowanie oryginalnego programu wspólnych studiów w języku angielskim, francuskim i polskim „Industrial Mechatronics”. Pracom nad programem towarzyszyła szeroka wymiana doświadczeń, wzajemne wizyty oraz liczne seminaria dydaktyczne, odbywające się na przemian we Francji i w Polsce. W dniu 19 listopada 2012 roku międzynarodowym seminarium dydaktycznym „Polish-French Day in Ingineering Education” w sali Senatu Politechniki Śląskiej zainaugurowano pracę nad uruchomieniem wspólnego toku studiów, kończącego się podwójnym dyplomem: Politechniki Śląskiej (magister inżynier mechatronik oraz ICAM (general ICAM engineer).

W tym roku mija 15 lat od wcielenia w życie zamysłu kształcenia studentów z zakresu mechatroniki na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej. Wydaje się, że z zadowoleniem i satysfakcją można spoglądać na efekty 15-letniej pracy całego zespołu, na wysiłek i trud włożone w rozwój i ukształtowanie nowatorskiej wizji mechatroniki, znajdującej uznanie nie tylko w Polsce, ale również w środowisku międzynarodowym.